تاریخ و انسانی

ارگ راین، قلعۀ خشتی و در حال فراموشی

مقاله ای درباره یکی از بزرگترین قلعه های تاریخی در ایران

پیش گفتار:

این مطلب را عملا می توان یک سفرنامه دانست، چرا که حاصل پژوهش و بازدید نظری بنده [نویسنده : سینا عقیقی] از ارگ راین در ایام نوروز سال ۱۳۹۶ خورشیدی است. استان کرمان که همواره به عنوان یکی از تاریخی ترین استان های کشور ایران شناخته شده است و حقیقتا همین گونه هم هست، جدا از مردمان خون گرم و کویرهای سوزانش آثار باستانی و تاریخی قابل توجهی نیز دارد.

یکی از این آثار باستانی که پس از ارگ بم شاید از دید بنده که به شخصه تقریبا بیشتر آثار مهم این استان را بازدید کردم بتوان به آن توجه کرد، ارگ راین است. ارگ راین (به انگلیسی Rayen) یکی از مهم ترین آثار باستانی در تاریخ ایران است که دیرینگی آن به عهد ساسانیان باز می گردد. صد البته در طول تاریخ بار ها توسط حکومت های مختلف به ویژه حکومت های اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است که بارز ترین آن ها غزنویان و صفویان بودند.

اصلا رایِن کجاست؟

راین شهری تاریخی و توریستی در استان کرمان و قرار گرفته در دامنه کوه هزار است. این شهر که شهر کوچکی هم هست، از توابع شهرستان کرمان است و در جنوب شرقی شهر کرمان قرار گرفته‌است. شهر راین یکی از شهرهای خوش آب و هوای استان کرمان محسوب می‌شود. جمعیت شهر راین بر اساس سرشماری سال نود و پنج ۱۵٫۶۷۲ نفر بوده‌است.

نوع قرارگیری و موقعیت شهر راین از لحاظ ارتفاع و یا ساختار بناهای قدیمی اش که بارزترین آن ها ارگ راین است و حتی سبک زندگی مردمش کاملا نظیر شهر بم است و حتی بین ارگ این شهر و ارگ بم نیز شباهت های بسیاری وجود دارد. از خوردنی های راین می توان به نان راینی (کلوچه راینی) اشاره کرد که یکی از بهترین مراکز عرضه آن داخل ارگ راین قرار گرفته است. پارک ها و فضای سبز بزرگ و کوچک زیادی در این شهر قرار دارد که به خوبی پاسخگوی جمعیت اندک این شهر و مردمان خوش قلب آن هم هست.

ارگ راین:

ارگ راین یکی از بزرگ‌ترین بناهای خشتی جهان است. این بنای تاریخی بزرگ با مساحتی بیش از ۲۲۰۰۰ متر مربع ، سومین بنای خشتی بزرگ جهان بعد از ارگ بم و ارگ مورچه خورت است که هرساله میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی است. اما به هر حال به آن اندازه که لایق اش بوده از آن نزد مردم ایران و جهان گفته و تبلیغ نشده.

ارگ راین در جنوب غربی شهر کنونی راین در استان کرمان ایران قرار دارد. این بنای خشتی تا حدودی به ارگ تاریخی بم شبیه است و بر بالای تپه‌ای قرار دارد که طبق گفته های نه چندان مورد تایید برخی از اهالی این شهر ، مردمان قدیم و پدربزرگ هایمان آن تپه را تپه راین یا تپه ارگ می نامیدند.

ارگ راین یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی کهن ایران است و بر موجودیت راین و همچنین ایران در دوران قبل از اسلام مهر تأیید می‌نهد. مجدد گفتنی است که موجودیت آن مربوط به زمان ساسانیان است. در تاریخ کرمان، از قلعه راین در قرن اول ه.ق. نام برده شده‌است و قلعه‌هایی با قدمت و سابقه بیشتر در این محل وجود داشته که بر اثر حوادث طبیعی از بین رفته‌اند، که این موضوع در استان کرمان چندان تعجب بر انگیز نیست.

نقشه قلعه تقریباً مربع شکل و با چندین برج و دژِ بسیار مقتدر در اطراف مزین شده‌است. دور تا دور قلعه را حصاری در برگرفته که ارتفاع آن بیش از ده متر است و تقریبا می توان آن را یک دیوان کاملا امن نامید که ورود از بالا به آن محال است. تنها ورودی قلعه از جبهه شرقی است که با سر در بزرگ و باشکوه به محوطه داخلی راه دارد.

عناصر قلعه عبارت‌اند از بازار، حاکم نشین، خانه‌های اعیانی، چهار انبار، آتشکده و محله‌های عامه نشین. این قلعه بخش عامه‌نشین و اعیان‌نشین دارد و فضاهای معماری مورد نیاز مردم مانند مکتب خانه و ساختمان قرنطینه در آن دیده می‌شود. مصالح کلی آن خشت خام است. در این میان ، یکی از مکان هایی که بسیار در این ارگ جلب توجه می کند آتشکده آن است که ظاهرا می توانم بگویم ظرفیت حدود ۵۰ نفر را به صورت ایستاده گرد آتشی که در میان آن روشن است خواهد داشت.

بسیار متضرر خواهید شد اگر ساکن ایران باشید و اصلا به کرمان سفری نکنید! و بیشتر متضرر خواهید شد اگر به کرمان بروید ولی ارگ راین را نبینید. این قلعه به عنوان یکی از بناهای بزرگ ، وسیع و حیرت آوری است که در کشور ایران می توان لحظاتی را در آن گذراند و هر لحظه از معماری و هنر پدرانمان در ساخت بناهایی با این ابهت و قدرت به حیرت فرو رفت.

سالانه هزاران توریست ایرانی و خارجی از این ارگ دیدن می کنند اما متاسفانه همچنان نزد بسیاری از مردم گمنام است. ارگ راین به خاطر اینکه از دوران ساسانیان تا حتی پس از ورود اسلام به ایران سالم و سلامت سر جای خود باقی مانده بود توسط حکومت های بسیاری مورد دستکاری و بازسازی قرار گرفت که همین مورد به جالب توجه بودن آن می افزاید. تماشای محراب های مسجد در انتهای ارگ راین در حالی که آتشکده در بخش عامه نشین آن موجود است به خودی خود موضوعی جالب و زیباست.

چند نقل قول از مردم شهر راین:

خب مثل هر گردشگری، با مردم این شهر محاوراتی داشتم که حرف های شنیدنی و جالبی هم در بین آن ها شنیده می شد. حرف هایی که گاها باعث ناراحتی و یا خوشحالی من می شد. برخی از آن ها که جالب به توجه باشند را در زیر می توانید بخوانید (گفتار این عزیزان به صورت خلاصه بیان شده است).

شهرم رو خیلی دوست دارم اما از چند سال پیش در حال آماده سازی برای سفر به شهر کرمان یا حتی به تهران هستیم. اینجا منابع کافی و امکانات قابل اتکا برای داشتن یه زندگی ای که بشه آدم با خودش کنار بیاد وجود نداره — محمدحسین، ۱۸ ساله

زمان زلزله بم از بم به راین اومدیم، تعداد مرده ها به قدری زیاد بود که گور دسته جمعی کنده بودیم و جسدها رو بدون هیچ کفن و یا آداب شرعی ای البته به حکم مراجع خاک کردیم! هنوز هیچ اقدام قابل توجهی نه برای بازسازی منازل مخروبه از ۸۲ نه پیدا کردن اجساد انجام نشده. پدرم هنوز مفقود الاثر هست. — معصومه، ۲۶ ساله

وقت هایی که به خیلی قدیم های راین فکر می کنم به نظرم خیلی الان بهتر شده! اون موقعا اصلا نمیشد درست زندگی کرد و نسبت به شهرهای در حال توسعه ای که اطراف کرمون [کرمان] بودن چندان رسیدگی ای به شهر ما نمیشد اما الان خب خداروشکر بهتره. — قربانعلی، ۷۸ ساله

صد البته نقل قول های بیشتری از عزیزان هم وطن راینی موجود بود اما به همین موارد بسنده شد. البته ما بین گفته ها که دقت می کردم ضد و نقیض های زیادی هم مشاهده می شد اما به هر حال با این جمله که “هر کسی نظری دارد” کار را به پایان می رساندم و پیش خودم فکر می کردم هر کسی با توجه به وضعیت معاش و زندگی اش نسبت به مسئله ای معترض و یا راضی است.


منابع:

  • سینا کارنلیوس: مشاهدات و سفر شخصی به کرمان و راین
  • سینا کارنلیوس: گفتگوی حضوری با اهالی شهر راین
  • انجمن صنفی راهنمایان گردشگری استان کرمان – ارگ راین
  • گفتگوی آنلاین با خانم سحر صباغ − دانشجوی دوره کارشناسی تاریخ
برچسب ها
با کلیک روی بنر زیر شما به فروشگاه دیجیتال ایران گلوب خواهید رفت بریم به فروشگاه ایران گلوب!

سینا کارنلیوس

همیشه آرزو داشتم جایی می بود تا بتوانم نتیجه تحقیقات و پژوهش های خودم در موضوعات مختلف را در آن منتشر و به صورت رایگان در اختیار عوام قرار بدهم؛ این هدف را امروز در ایران گلوب خلاصه کردم و تا سرحد امکان در آینده نیز به آن خواهم پرداخت.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

قالب وردپرس وردپرس افزونه وردپرس پاتوق وردپرس
بستن