بزرگانتاریخ ایران و جهان

ماجرای ترور دکتر حسن آیت

دکتر حسن آیت تئوریسین جمهوری اسلامی و از اولین مولفین قانون اساسی بود

دکتر حسن آیت که بود؟

دکتر سید حسن آیت زاده ۳ تیر ۱۳۱۷ در نجف آباد و ترور شده در ۱۴ مرداد ۱۳۶۰ ، عضو فعال احزابی نظیر حزب جمهوری اسلامی و زحمتکشان ملت ایران بود که امروز از چهره‌های نامی و تاثیرگذار تاریخ معاصر به شمار می‌رود. پدرش محمدرضا کشاورز بود و طبق شنیده‌ها، علاقه زیادی داشت که فرزندش حسن، از نظر علمی و معرفتی در سطح بالایی تحصیل کند تا بتواند شغل بهتری اتخاذ کند.

سطح تحصیلات حوزوی‌اش خارج فقه و اصول بود و تحصیلات آکادمیک‌اش را در نهایت با اخذ فوق لیسانس علوم اجتماعی و لیسانس حقوق، ادبیات و روزنامه‌نگاری به پایان رسانده بود. هم قبل و هم بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در دبیرستان و دانشگاه‌های مختلف ایران نیز مشغول به تدریس بود که البته پس از انقلاب رفته رفته تدرس را کنار گذاشت و بیشتر درگیر امور سیاسی مرتبط به نمایندگی مجلس شورای اسلامی شد.

دکتر حسن آیت در کنار شهید بهشتی

سید حسن آیت در مورد رجال سیاسی و تاریخی معاصر ایران شناخت کاملی داشت به گونه‌ای که اگر کسی به ایشان معرفی می‌شد بلافاصله سوابق فعالیتهایش در دوره‌های مجلس، موضعگیری‌ها، کتابهای نوشته شده، عضویت گروهها و تمام جزئیات زندگی او را بیان می‌کرد. میزان توانمندی وی در سیاست و شناخت و جمع آوری اطلاعات به قدری بالا بود که حتی دشمنانش نیز امروز نمی‌توانند منکر هوش و ذکاوتش باشند و مهم نیست او چه عقیده‌ای داشت، به هر حال ذهن باز و توانایی در اختیار داشت.

دوستانش به علت حضورش در نهضت ملی شدن صنعت نفت و مطالعه تمام روزنامه‌های موافق و مخالف که قبل از ۳۰ تیرماه ۱۳۲۰ به بعد منتشر شده بود، از او به عنوان دایره‌المعارف رجال ایران یاد می‌کردند و این نشانگر مطالعه بسیار عمیق او در تاریخ معاصر ایران و حضور ذهن قوی وی بود. به دلیل حضورش در حزب زحمتکشان ملت ایران، می‌توان گفت وی پیش از انقلاب و در جریان کودتای ۲۸ مرداد، خواه ناخواه از جمله کسانی بوده که به بقای سلطنت محمدرضا پهلوی در ایران کمک کرده است. از سایر هم‌حزبی‌هایش می‌توان به شعبان جعفری (بی‌مخ) اشاره کرد.

در طول دوران فعالیتش وی از نمایندگان استان اصفهان و عضو هیئت رئیسهٔ مجلس خبرگان قانون اساسی و نمایندهٔ تهران در دورهٔ اول مجلس شورای اسلامی بود. او نقش مهمی در تدوین اصول قانون اساسی و الحاق اصل ولایت فقیه به آن داشت. وی همواره از مدافعین تصویب قوانین اساسی در چهارچوب‌های اسلامی و در مسیر ولایت فقیه بود و به همین دلیل نزد کسانی که مخالف اسلام یا حداقل حکومت اسلامی بودند از اندک اعتباری نیز برخوردار نبود اما به دلیل لابی و نفوذ بسیاری که در میان روشنفکران داشت، حرف‌هایش اصولا پذیرفته بود.

حسن آیت و پسرش محسن

وی از اصلی‌ترین نظریه پردازان و تئوریسین‌های جمهوری اسلامی و از مولفین اصلی قانون اساسی به دستور و درخواست مستقیم روح‌الله خمینی، رهبر انقلاب اسلامی در آن سال‌ها بود. به نقل از منابع مختلف (از جمله خاطرات ابولحسن بنی‌صدر)، وی در اصل طراحی سناریوی سقوط ابولحسن بنی‌صدر را انجام داده است و از لحاظ فعالیت سیاسی، از ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹ توانست حرکات اساسی از خود را نشان دهد.

با وجود اینکه امروز نام سید حسن آیت به عنوان یکی از قدیمی‌ترین فعالان در تاریخ جمهوری اسلامی کمتر شنیده می‌شود، اما وی را به راحتی و بدون هرگونه تردید می‌توان در فهرست ۱۰ نفر از تاثیرگذارترین اشخاص در تاریخ جمهوری اسلامی دانست. تالیفات و نظرات وی، همواره راه اصلی و خط فکری جمهوری اسلامی را زیر نظر مستقیم آیت‌الله سید روح‌الله خمینی تعیین می‌کردند و در نبود آیت، به جرعت می‌توان گفت انقلاب اسلامی در مسیر متفاوتی (نه لزوما خوب یا بد) قرار می‌گرفت و تاثیر حضور آیت غیرقابل انکار است.

ماجرای ترور حسن آیت

حسن آیت در هفت صبح روز چهارشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۶۰ (پنج هفته پس از بمب‌گذاری در دفتر حزب جمهوری اسلامی) در مقابل منزلش در محلهٔ نارمک تهران با شلیک ۶۵ گلوله کشته شد. عامل این ترور پس از گذشت سال‌ها همچنان به طور قطع مشخص نیست و هرگز شخصی رسما مسئولیت ترور وی را بر عهده نگرفت.

به روایت محسن آیت، فرزند دکتر حسن آیت:

«صبح ساعت هفت وقتی پدرم به اتفاق دو پاسدار که یکی در صندلی عقب نشسته و دیگری رانندگی ماشین را به عهده داشت از خانه خارج می‌شوند، پاسدار راننده از ماشین پیاده می‌شود تا در خانه را ببندد. هنگامی که مشغول بستن در بود یک بنز سفید‌رنگ مدل ۲۲۰ با سه سرنشین وارد کوچه شد و سه نفر (یک راننده) و دو نفر یکی مسلح به یوزی و دیگری ژ۳، شروع به شلیک به پدرم و همراهانش کردند.»

با توجه به دشمنان حسن آیت، می‌توان گفت تنها دو متهم برای ترور او وجود دارد. نخست سازمان مجاهدین خلق و سپس ابولحسن بنی‌صدر که طبق معلومات و نتیجه‌گیری‌ها با برنامه ریزی حسن آیت برکنار شده بود. انگیزه‌های کافی برار ترور حسن آیت را، تنها می‌توان در اشخاصی پیدا کرد که در تاریخ حضور این مرد پیش از ۱۳۵۷ و پس از آن به دلیل حضورش متضرر شده باشند.


منابع:

برچسب ها
نمایش بیشتر

سینا کارنلیوس

همیشه آرزو داشتم جایی می بود تا بتوانم نتیجه تحقیقات و پژوهش های خودم در موضوعات مختلف را در آن منتشر و به صورت رایگان در اختیار عوام قرار بدهم؛ این هدف را امروز در ایران گلوب خلاصه کردم و تا سرحد امکان در آینده نیز به آن خواهم پرداخت.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا